Trends in regionale economie

gepubliceerd

December en januari zijn traditionele lijstjesmaanden. Na de lijstjes met wat we afgelopen jaar gezien, gedaan of gehoord hebben of hadden moeten hebben, komen in januari de lijstjes met wat er in 2016 staat te gebeuren. Dat varieert van grote popsterren die naar Nederland komen (Adele), nationale en internationale verkiezingen (Clinton of Trump?) tot een referendum (over een associatieverdrag met Oekraïne) en de kleuren van het jaar (kwartsroze en sereenblauw). Maar wat zijn nu de belangrijkste trends op het gebied van regionale economie in 2016? ERAC zet ze voor u op een rij.

1. Het jaar van de waarheid voor het Energieakkoord

2015 was het jaar waarin een ambitieus Klimaatakkoord werd bereikt in Parijs. Staatssecretaris Dijksma noemt het akkoord “historisch” en “een cruciale stap”. Het Energieakkoord is één van de belangrijkste Nederlandse vehikels om dit akkoord waar te maken. De bereikte resultaten steken tot nu toe echter schril af bij de ambitieuze doelen in het klimaatakkoord. De minister geeft de partijen nog een laatste kans om vaart te maken met de uitvoering van maatregelen uit het Energieakkoord voordat hij zal ingrijpen, aldus Ed Nijpels (toezichthouder Energieakkoord). Er zullen dus in alle regio’s snel stappen moeten worden gezet om van de pilots naar de opschaling te komen. Alleen dan komt het doel van 14 procent duurzame energie in 2020 en 100PT energiebesparing nog binnen bereik.

2. ..en voor veel andere ‘2020’ plannen

Toen ze gemaakt werden leek 2020 nog mijlenver weg, maar de tijd is nu voor de vele visies2020, programma2020, horizon2020 etc. Om in 2020 tot resultaten te komen moeten nu projecten en programma’s in gang worden gezet. Met nog maar vier jaar te gaan is 2016 het jaar van de start van initiatieven om daarna nog drie jaar keihard te werken om ambities waar te maken. Tegelijkertijd is het moment gekomen om vooruit te kijken naar 2025 of 2030 zelfs. Zo veranderde Brainport2020 al van naam, naar Brainport Network en starten deze maand de eerste discussiesessies over het Europese cohesiebeleid voor 2021 – 2027.

Trends Regionale Economie

3. Robotisering (en het debat daar over) zet door

Het afgelopen jaar kwamen onder meer de WRR en het Rathenau Instituut met een diepgravende analyse over de rol van robots in de samenleving. De conclusie van de WRR is geruststellend en een roep om actie tegelijkertijd. Weliswaar gaat de opkomst van robots minder snel dan sommigen propageren, we moeten nu gaan nadenken over de effecten die het heeft op werkgelegenheid, en breder: de mogelijke ongelijkheid die het ten gevolg heeft. In 2016 komt de SER met wederom een rapport over robotisering. Daarmee zet het debat door, bijvoorbeeld over de vraag of een basisinkomen, waarmee enkele gemeenten experimenteren, de effecten van robotisering kan dempen. Teruggrijpend op trend 3, is het zeer waarschijnlijk dat robotisering en de maatschappelijke effecten ervan, de visies 2030 (zouden moeten) domineren.

4. De werkloosheid blijft hoog … waar zijn de sectorplannen van Asscher?

Terwijl we pas aan het begin staan van het robot tijdperk en de effecten daarvan op werkgelegenheid, zijn we nog steeds bezig op te krabbelen na de crisis die in 2008 startte. De werkgelegenheid is nog steeds op een lager peil dan voor de crisis en veel mensen staan aan de kant. Een van de antwoorden van dit kabinet hierop waren de sectorplannen van minister Asscher. De resultaten hiervan blijven vooralsnog achter bij de hooggespannen verwachtingen. In 2016 zal de minister resultaten moeten laten zien. Daarvoor is hij afhankelijk van de regio’s waarin de plannen worden uitgevoerd. De uitdaging voor regio’s is deze gelden snel en effectief in te zetten om te voorkomen dat het geld onverrichter zake terug gaat naar de minister.

5. Nederlands voorzitterschap EU

Het Nederlands voorzitterschap komt in een roerige tijd voor de EU. Vluchtelingenvraagstuk, een mogelijke Brexit en een explosief referendum in eigen land zullen het maximale vragen van de stuurmanskunsten van het kabinet. Met name het vluchtelingenvraagstuk speelt zich af in de regio. De (nood)opvang van vluchtelingen, het vinden van huizen voor statushouders en het verzorgen van onderwijs aan vluchtelingenkinderen vragen veel van gemeenten. Hoewel het kabinet meer ambities heeft met het voorzitterschap (zoals gezamenlijke terreurbestrijding, economie en innovatie), zal het vluchtelingenvraagstuk naar verwachtingen alle tijd in beslag nemen.

6. Van start-ups naar scale-ups

De aandacht voor start-ups heeft afgelopen jaar haar climax bereikt. Wij voorzien dat 2016 het jaar wordt van scale-up or -out. Alle mooie disruptieve start-ups die met een innovatief business model de gevestigde orde gaan “challengen” ten spijt, uiteindelijk draait het toch gewoon om het generen van omzet en marge. En dat in een stijgende lijn naar boven zonder al te veel gekke poespas. De uitdaging van incubators, ondernemerschapsprogramma’s en accelerators (en dus de regio's/steden die hierin hebben geïnvesteerd) is om de doorstroom van startup naar scale-up op gang te krijgen en te houden.

7. Druk op regionale samenwerking

Decentralisaties gaan zorgen voor nog meer druk op regionale samenwerking. Voor kleinere gemeenten dreigt een financiële strop, die direct leidt tot impact in de zorgsector en op de arbeidsmarkt. Grotere gemeenten zullen zich moeten roeren, wellicht zelfs helpen. Hierdoor zal gemeentelijke samenwerking nog nadrukkelijker op de agenda komen.

Tegelijkertijd komen bestaande gemeentelijke samenwerkingsvormen, zoals regionale ontwikkelingsmaatschappijen verder onder druk vanwege de vragen over de relatie tussen gemeentelijke investeringen en gerealiseerde impact. Kleinere gemeenten, onder druk van onder meer zorg decentralisaties, gaan zich hier roeren. Grotere gemeenten denken het zelf te kunnen, waardoor de inhoudelijke basis van regionale triple helix samenwerking wordt aangetast. Het risico is dat samenwerking meer het karakter krijgt van (tijdelijke, ad hoc) projectontwikkeling in plaats van (langjarige) programmatische samenwerking.

8. Leeglopende binnensteden

De binnenstad staat onder druk. De aandacht is de afgelopen maanden vooral gegaan naar de problemen van winkelketens als V&D, Manfield en Scapino. Helaas staan de problemen bij deze winkels niet op zich. De binnenstad heeft het moeilijk onder druk van internetshopping, maar ook door gebrek aan kwaliteit en beleving. Het gevolg is leegstand en teruglopende bezoekersaantallen. Goedkope, of gratis, parkeerplaatsen lijken niet meer dan doekjes voor het bloeden. In 2016 zullen gemeenten hun binnenstad moeten stimuleren door onorthodoxe maatregelen te nemen en van binnensteden weer plekken te maken om te verblijven.