MFK 2021-2027 update: Europese programma’s EFRO en Interreg onder de loep

gepubliceerd

Na de Europese begrotingsvoorstellen van 2 mei jl. (het MFK 2021-2027) publiceert de Europese Commissie de komende weken wetgevingsvoorstellen voor uitvoeringsprogramma’s. Deze verordeningen beschrijven per Europees programma de beleidsmatige keuzes en inhoudelijke uitgangspunten. Ook geven de voorstellen kaders voor de uitvoering van de Europese programma’s.

Onze adviseurs bestuderen de verordeningen en geven hun bevindingen. Vandaag besteden we aandacht aan het Cohesiebeleid en specifiek aan het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), inclusief European Territorial Cooperation (ETC, beter bekend als Interreg).

Onze opinie

ERAC heeft de nieuwe voorstellen geanalyseerd en wij concluderen dat deze positief zijn voor Nederland en de Nederlandse regio’s. De focus op vijf prioriteiten sluit aan op Nederlandse ambities en actuele maatschappelijke uitdagingen. De druk van Europa om te komen tot selectieve keuzes in regionale programma’s versterkt naar onze mening de toegevoegde waarde van die programma’s en de Europese euro’s die er uit voortvloeien voor Nederland.

Veel voortzetting van voorschriften en voorwaarden waar iedereen in de huidige periode aan is gewend. Ook op inhoud met grote nadruk op innovatie en koolstofarme economie (EFRO en Interreg). De ‘paraplu’ van het eenduidige kader strekt zich voor Nederland verder uit tot AMIF/ISF, naast eerder al ook arbeidsmarkt (ESF) en Visserij (EFMZV). Het ELFPO is helaas weer uit de koepelverordening gehaald en krijgt eigen regelgeving. Hopelijk hoeven wij dan aan organisaties die veel projecten uitvoeren, niet langer uit te leggen waarom één en dezelfde medewerker onder verschillende Europese programma’s verschillende uurtarieven moet hanteren. Dit maakt ook de onderlinge samenwerking en gezamenlijke leereffecten voor Nederlandse uitvoeringsinstanties makkelijker.

Er is op meerdere plaatsen serieus werk gemaakt van vereenvoudiging. Simpele opties voor verantwoording van uitgaven op basis van forfaits of prestaties. Minder regels ten aanzien van revolverend financieren. Kortere procedures en ‘single audit’. De bepaling dat er minder controles zijn wanneer bewezen uitvoeringsprocessen worden voortgezet, biedt direct voordeel en lastenverlichting voor de goed functionerende Nederlandse programma’s.

Nadelen en risico’s zijn er ook. Allereerst onze kritische kanttekening bij de vereenvouding, dat er al jarenlang méér mogelijk is in de Europese regels dan er in Nederland wordt benut, onder druk van audits en risicomijding. Ten tweede de vele kapstokjes voor aanvullende regelgeving in later stadium. Als laatste het financiële ritme in projecten en uitvoeringskosten: weer N+2 betekent druk op tempo en technische bijstand als forfaitair percentage van ieder betaalaanvraag heeft grote impact op liquiditeitsplanning.

Kortom: Met de focus op innovatie, excellentie en concurrentievermogen bieden EFRO en ETC-Interreg veel kansen voor Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de programmaperiode vanaf 2021. De vereenvoudiging van regelgeving betekent meer inhoud met minder regels.

De grootste veranderingen in het Cohesiebeleid

  • De verordening is korter en leest makkelijker. Een goed begin van het belangrijkste aandachtspunt voor de Europese Commissie: het versimpelen van het programma, zowel organisatorisch als administratief. Dat betekent minder regels, minder bonnetjes en minder bureaucratie. In plaats van een formeel jaarverslag te overleggen, komt er een jaarlijkse dialoog. Wanneer Nederland de goede processen en procedures die nu al bestaan voortzet, krijgen we minder controles.
  • Het nieuwe Cohesiebeleid focust zich op vijf thema’s, in plaats van elf:
    • slimmer Europa,
    • groener Europa,
    • verbonden Europa,
    • sociaal Europa,
    • Europa dicht bij de burger.
  • Het Cohesiebeleid gaat óók het AMIF, ISF en IBMF omvatten. Naast de eerdere Structuur- en Investeringsfondsen CF, EFRO, ESF en EFMZV. ELFPO niet langer, maar apart.
  • Subsidie in de uitvoeringskosten (de zogenaamde Technische Bijstand) gebeurt op basis van forfait. Geen verantwoording meer, maar ook lagere Europese bijdrage voor de uitvoeringsorganisaties.
  • De programmaperiode wordt 2021 tot en met 2029. Voor de kenners: weer terug naar N+2.
  • De Europese Commissie wil sancties aan lidstaten op het eventueel niet naleven van Europese regels en afspraken door lidstaten heffen via de trekkingsrechten uit de structuurfondsen. Deze zogenaamde ‘rule of law’ staat in de voorstellen letterlijk, en figuurlijk, tussen haakjes.

Opvallend in de EFRO- en Interregverordeningen

  • De smart specialisation strategy blijft een verplichting. Deze regionale strategie biedt een raamwerk voor nieuwe investeringen en een hoge toegevoegde waarde.
  • De grote uitdagingen van regio’s staan centraal. Aansluiting op macro-regionale strategieën, samenhang EFRO-Interreg en focus op oplossen van (grensoverschrijdende) problemen krijgen meer aandacht.
  • Nederland moet ten minste 80% van het programma budget besteden aan innovatieve slimme groei en de koolstofarme economie.
  • Grensoverschrijdende samenwerking krijgt nog meer aandacht. Voortaan in een architectuur met vijf smaakjes:
    • interne en externe grensoverschrijdende samenwerking (‘Interreg A’),
    • transnationale samenwerking (‘Interreg B’),
    • maritieme programma’s,
    • meest afgelegen regio’s,
    • versterking van interregionale samenwerking (‘Interreg Europe’).
  • Specifiek voor Interreg gelden Interreg governance en veilig Europa als extra prioriteiten. In projecten moet de samenwerking van partners ontwikkeling, implementatie, financiering én bemensing omvatten. Échte samenwerking, zo u wilt.
  • De Europese Commissie propageert zogenaamde EGTS’s als uitvoeringsorganisatie voor Interreg-programma’s. Onder een EGTS kunnen samenwerkingsverbanden tussen lidstaten, regionale en plaatselijke organen grensoverschrijdende projecten en programma’s gemakkelijker gezamenlijk uitvoeren.

Komende dagen en weken maakt de Europese Commissie meer bekend over programma’s zoals ESF+, Horizon Europe (‘KP9’), CEF, LIFE en EU-Invest. Wilt u op de hoogte blijven of meepraten? Neem contact op met Luc van Raaij, lucvanraaij@erac.nl, 06 - 51 161 170.

Meer informatie:

Filmpje waarin Lambert van Nistelrooij, Europarlementariër CDA – toelichting geeft op de voorstellen voor het cohesiebeleid.

Publicatie Europese Commissie: Proposal for a regulation of the European Parliament and the Council on the European Regional Development Fund and the Cohesion Fund

Persbericht Europese Commissie: EU budget: Regional Development and Cohesion Policy beyond 2020