MFK 2021 - 2027: LIFE, vernieuwd programma voor milieu en klimaatactie

gepubliceerd

Na de Europese begrotingsvoorstellen van 2 mei jl. (het MFK 2021-2027) publiceert de Europese Commissie wetgevingsvoorstellen voor uitvoeringsprogramma’s. Deze verordeningen beschrijven per Europees programma de beleidskeuzes en inhoudelijke uitgangspunten. Ook geven de voorstellen kaders voor de uitvoering van de Europese programma’s. Onze adviseurs bestuderen de verordeningen en delen hun bevindingen. Vandaag besteden we aandacht aan het vernieuwde programma voor milieu en klimaatactie: LIFE.

De Europese Commissie (EC) wil het budget voor milieu en klimaatactie-programma (LIFE) voor de periode 2021-2027 met bijna 60% verhogen ten opzichte van het budget van de huidige periode, concreet een budget van 5,5 miljard euro. Het LIFE-programma is procentueel gezien één van de meest in budget stijgende Europese subsidieprogramma’s.

Het verhoogde budget kan gezien worden als een direct gevolg van de Parijsakkoorden van 2015. Echter, aangezien LIFE relatief een vrij klein budget heeft, wordt het als een niche-programma gezien. De EC erkent dit en heeft als doel om LIFE in de komende periode meer aan te wenden als een manier om strategische investeringen in milieu en klimaat mogelijk te maken.

Met LIFE wil de EC ‘strategische en geïntegreerde’ natuur- en milieuprojecten door heel Europa verbinden, met als doel deze projecten te koppelen met meer grootschalige financieringsprogramma’s zoals Horizon Europe, InvestEU, EFRO en het CEF-programma. Dit wordt ‘cumulatieve’ financiering genoemd. LIFE zou op deze manier dienen als hefboom om in eerste instantie kleinschalige regionale projecten te verbinden tot multiregionale acties die door heel Europa effect hebben. Deze projecten worden gezocht in de categorieën Milieu en Klimaatactie.

Uitdagingen die hierbij worden genoemd zijn het ontwikkelen van verdienmodellen in circulaire economie, het aanpakken van zwerfvuil op zee, beter afvalbeheer en –preventie, luchtkwaliteit, biodiversiteitsverlies, schone energie, mariene ecosystemen, duurzame plattelandsontwikkeling en rampenrisicobeheer.

Meest opvallende wijzigingen en opmerkingen:

  • De EC maakt het mogelijk en spoort nationale overheden aan om significante delen van het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELFPO) aan te sluiten op strategische en geïntegreerde natuur- en milieuprojecten. Dit is voorlopig vrijwillig.

  • Om LIFE-projecten meer Europese impact te laten hebben, worden meerdere voorstellen gedaan om LIFE-projecten als hefboom of katalysator te laten dienen voor grotere projecten. Hierbij worden concepten als cumulatieve financiering, blending en synergiën tussen LIFE en InvestEU en Horizon Europe genoemd.

  • De verordening geeft aan dat de grootste uitdaging om te voldoen aan de energiedoelstellingen van EU voor 2030 bij het koolstofvrij maken van gebouwen ligt. Het onderdeel ‘Overgang naar schone energie’ zal hier grotendeels op gericht zijn, vooral door middel van katalysator-projecten samen met andere financieringsprogramma’s (CEF-Energy).

Onze Opinie

De budgetverhoging van LIFE is aan te prijzen, maar is ook niet meer dan logisch. Het LIFE-programma blijft een van de kleinste Europese programma’s voor een van de meest weerbarstige Europese uitdagingen – natuur en milieubeheer. Om die reden is het goed te begrijpen dat deze verordening LIFE-projecten vooral als katalysator wil laten dienen om grotere financieringsprogramma’s te laten participeren, met meer en bredere impact als gevolg.

Deze wens voor een hefboomeffect door ‘strategische en geïntegreerde’ natuur- en milieuprojecten zorgt wel voor dilemma’s. LIFE heeft namelijk ook als doel om het programma toegankelijker en slagvaardiger te maken. Het samenbrengen van meerdere financieringsprogramma’s en ‘blending’-projecten met revolverende financiering is zeer complex en vereist een doordachte visie en businesscase aanpak, iets wat niet vanzelfsprekend is bij elk natuur- of milieuproject. Aan de andere kant bestaan er wel degelijk meerdere voorbeelden van door EFRO of EIB ondersteunde fondsen gericht op natuur- en milieuprojecten.

LIFE 2021-2027 belooft een vernieuwend programma te worden, ondersteund door torenhoge ambities. Het programma heeft de integrale aanpak die voorgesteld wordt echt nodig om efficiënte vooruitgang te boeken bij milieu- en klimaatproblematiek. Het valt dan ook op dat het slimme en efficiënte plan om ELFPO-middelen te oormerken voor synergie met LIFE-projecten niet verplicht is, maar per lidstaat onafhankelijk besloten kan worden.

Voor meer informatie over MFK: