Een Deltaplan voor het subsidiemoeras

gepubliceerd

Wij Nederlanders zijn bruggenbouwers, watermanagers, droogleggers. Voor het huidige kabinet aanleiding om het regeerakkoord de titel ‘Bruggen slaan’ mee te geven. Bij zijn aantreden bracht het kabinet luid en duidelijk de volgende boodschap: het past niet om allerlei subsidies te geven aan allerlei projecten waarvan het effect niet duidelijk is.

Bestuurders spreken vaak laatdunkend over de inzet van subsidie. Liever spreken ze van een overheid die faciliteert, zich terugtrekt, gelijkwaardig participeert, enzovoorts. Veelal holle kreten, die niet gepaard gaan met effectieve maatregelen om het waar te kunnen maken. ERAC heeft een heel andere visie op het subsidie-instrument.

Een overheid die door de samenleving verantwoordelijk wordt gesteld om maatschappelijke doelen waar te maken – zoals economische groei, duurzaamheid, werk voor kwetsbare groepen of wat dan ook – heeft niet veel andere mogelijkheden. Dwingen door het maken van wetten werkt niet altijd. Een bedrijf laat zich niet verplichten innovatief te zijn. En het zelf (voor)doen kan ook niet altijd. Ziet u de overheid bijvoorbeeld alle lampen in uw huis door led vervangen?

Bruggen slaan

Dus hoe kun je burgers, bedrijven en andere organisaties wél iets laten doen, wat óók bijdraagt aan de algemene behoefte van de samenleving? Hoe sla je die brug? Met subsidie verleidt de overheid anderen. Mobiliseert zij doelgericht de juiste partijen. Impact.

Hoe verguisd ook, subsidies zijn een belangrijk instrument om maatschappelijke doelen te behalen. De vraag is echter hoe beoordeel je het behalen van doelen? Een vraagstuk waar de Algemene Rekenkamer zich al lang mee bezig houdt. Ruim 25 jaar geleden gaf de Rekenkamer hierbij de voorkeur aan “de brede supervisie op doelmatigheid boven de altijd wat benauwde controle op rechtmatigheid”.

Ondanks de inspanningen van de Rekenkamer vindt de zo gewenste effectmeting anno 2017 nog steeds onvoldoende plaats. Controles blijven nog steeds steken bij het controleren van de bonnetjes en onderliggende prestatieverklaringen. Het woord prestatieverklaring geeft je de hoop een beeld te krijgen van het behaalde effect. Maar nee, het gaat hier niet om de onderbouwing van de met de subsidie behaalde prestatie, maar om contracten en pakbonnen. De verantwoording van subsidieprojecten is – met name voor Europese regelingen – verworden tot een kampioenschap boekhouden.

Ik hoor u denken “maar we hebben toch al jaren het Uniform Subsidie Kader (USK) dat gebaseerd is op de uitgangspunten proportionaliteit, sturing op prestaties en hoofdlijnen, uniformering en vereenvoudiging en verantwoord vertrouwen en risicoacceptatie?” Inderdaad… maar dat wordt nog lang niet altijd gebruikt en zondert Europese subsidies nadrukkelijk uit.

Deltaplan subsidies

Enerzijds zijn subsidies onmisbaar voor een effectieve overheid, anderzijds verstoort dezelfde overheid die effectiviteit met administratieve overlast. Een moeras waarin al veel goede bedoelingen onder druk van controleurs zijn verzonken. Het is de hoogste tijd voor een ‘Deltaplan subsidies’ waarin doelen weer belangrijker worden dan bonnetjes. Met dat Deltaplan kan een brug over het subsidiemoeras worden gebouwd om zo daadwerkelijk impact te realiseren bij het verwezenlijken van de maatschappelijke doelstellingen.

Door: Richard Rikken